کاهش بویایی در سینوزیت یکی از علائمی است که در بعضی بیماران مبتلا به سینوزیت یا پولیپ بینی دیده میشود. این مشکل ممکن است خفیف و موقت باشد یا برای مدت طولانی ادامه پیدا کند. شدت کاهش بویایی به میزان التهاب، گرفتگی بینی، وجود پولیپ و وضعیت ناحیه بویایی بستگی دارد.
برای پاسخ به این سؤال که کاهش بویایی در سینوزیت چرا ایجاد میشود، باید بدانیم که مولکول‌های بو برای رسیدن به گیرنده‌های بویایی باید همراه جریان هوا به قسمت بالایی حفره بینی برسند. وقتی مخاط بینی متورم باشد یا پولیپ مسیر عبور هوا را مسدود کند، این فرایند مختل میشود.
در بعضی بیماران، مشکل فقط انسداد مسیر هوا نیست و التهاب مزمن میتواند خود ناحیه بویایی را نیز تحت تأثیر قرار دهد. به همین دلیل شدت کاهش بویایی همیشه با میزان گرفتگی بینی کاملاً یکسان نیست. اگر هنوز با بیماری اصلی آشنا نیستید، ابتدا مقاله «سینوزیت چیست؟» را مطالعه کنید. در افرادی که علائم طولانی دارند نیز صفحه «سینوزیت مزمن چیست؟» اطلاعات کامل‌تری ارائه می‌دهد.
چرا سینوزیت باعث کاهش بویایی میشود؟
در سینوزیت، مخاط داخل بینی و سینوس‌ها دچار التهاب میشود. این التهاب میتواند باعث تورم و تنگ شدن مسیر عبور هوا در بینی شود و مقدار هوایی را که به ناحیه بویایی می‌رسد کاهش دهد. وجود ترشحات و پوسته‌های داخل بینی نیز میتواند این مشکل را بیشتر کند. وقتی مسیر بینی پر از ترشح یا دچار تورم باشد، مولکول‌های بو سخت‌تر به گیرنده‌های بویایی می‌رسند.
در «سینوزیت مزمن» التهاب ممکن است برای مدت طولانی ادامه پیدا کند و کاهش بویایی در سینوزیت یکی از علائم مهم بیماری باشد. این مشکل در بعضی بیماران موقت است و در برخی دیگر مدت بیشتری باقی می‌ماند. شدت کاهش بویایی به میزان التهاب، محل درگیری و وجود عوامل دیگری مانند پولیپ بینی بستگی دارد. به همین دلیل درمان باید بر اساس علت اصلی انجام شود.
پولیپ بینی چگونه روی بویایی اثر می‌گذارد؟
پولیپ بینی میتواند فضای داخل بینی را اشغال کند و مسیر طبیعی عبور هوا را محدود کند. اگر پولیپ در نزدیکی ناحیه بویایی قرار گرفته باشد یا حجم زیادی داشته باشد، ممکن است بویایی به شکل قابل توجهی کاهش پیدا کند. در بعضی بیماران، پولیپ همراه با التهاب مزمن سینوس‌ها وجود دارد. در این حالت هم انسداد مکانیکی و هم التهاب میتوانند همزمان باعث کاهش حس بویایی شوند.
اندازه پولیپ به‌تنهایی تعیین‌کننده شدت مشکل نیست. محل قرارگیری آن نیز اهمیت دارد و ممکن است یک پولیپ نسبتاً کوچک در موقعیت خاصی اثر بیشتری روی جریان هوا داشته باشد. برای آشنایی بیشتر با این بیماری می‌توانید مقاله «پولیپ بینی» و صفحه «فرق پولیپ بینی و سینوزیت چیست؟» را مطالعه کنید.
کاهش بویایی در سینوزیت چه زمانی نگران‌کننده است؟
کاهش بویایی که همزمان با گرفتگی شدید بینی یا سرماخوردگی ایجاد شده و به‌تدریج بهتر میشود، در بسیاری از موارد موقتی است. اما اگر مشکل برای مدت طولانی ادامه پیدا کند یا بدون گرفتگی واضح بینی ایجاد شود، بهتر است بررسی دقیق‌تری انجام شود. کاهش ناگهانی و کامل بویایی نیز باید جدی گرفته شود، به‌خصوص اگر علت مشخصی مانند سرماخوردگی وجود نداشته باشد. بیماری‌های مختلفی میتوانند روی بویایی اثر بگذارند و همه موارد مربوط به سینوزیت نیستند.
اگر کاهش بویایی در سینوزیت همراه با خونریزی یک‌طرفه بینی، درد شدید، علائم عصبی یا تغییرات غیرعادی دیگر باشد، بررسی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند. در بیماری‌های طولانی‌مدت، پزشک ممکن است از «آندوسکوپی بینی و سینوس» برای بررسی وجود التهاب، پولیپ یا انسداد استفاده کند.
کاهش بویایی چگونه بررسی میشود؟
بررسی با شرح حال شروع میشود. پزشک می‌پرسد کاهش بویایی از چه زمانی ایجاد شده، آیا ناگهانی یا تدریجی بوده و آیا با گرفتگی بینی، آلرژی، عفونت یا پولیپ همراه است. معاینه داخل بینی میتواند وجود تورم، ترشحات یا پولیپ را نشان دهد. در بعضی بیماران آندوسکوپی برای مشاهده دقیق‌تر بخش‌های بالاتر بینی انجام میشود.
اگر سینوزیت مزمن یا درگیری گسترده سینوس‌ها مطرح باشد، ممکن است «سی تی اسکن سینوس» درخواست شود. این بررسی میتواند میزان التهاب و انسداد سینوس‌ها را نشان دهد. در بعضی شرایط نیز ممکن است تست‌های اختصاصی بویایی انجام شوند تا شدت اختلال دقیق‌تر ارزیابی شود. نوع بررسی به شرایط بیمار و تشخیص احتمالی بستگی دارد.
کاهش بویایی در سینوزیت چگونه درمان میشود؟
درمان کاهش بویایی در سینوزیت به علت اصلی آن بستگی دارد. اگر مشکل بیشتر به دلیل التهاب و تورم مخاط باشد، کنترل التهاب میتواند به بهتر شدن جریان هوا و بازگشت تدریجی بویایی کمک کند. در بعضی بیماران، شست‌وشوی بینی با محلول سالین و درمان‌های موضعی میتوانند بخشی از برنامه درمان باشند. هدف این است که ترشحات کمتر شوند و مسیر عبور هوا به ناحیه بویایی بهتر شود.
اگر آلرژی یا «سینوزیت مزمن» در ایجاد علائم نقش داشته باشد، درمان باید روی کنترل همین عوامل نیز متمرکز شود. در این شرایط ممکن است به درمان طولانی‌تر و پیگیری بیشتری نیاز باشد. در بیمارانی که پولیپ بینی باعث انسداد قابل توجه شده است، درمان پولیپ اهمیت زیادی پیدا میکند. برای آشنایی بیشتر با این بیماری می‌توانید مقاله «پولیپ بینی» را مطالعه کنید.
نقش اسپریهای بینی و داروها در بهبود بویایی چیست؟
در بعضی بیماران، اسپریهای کورتونی بینی برای کاهش التهاب و کوچک‌تر شدن پولیپ‌ها استفاده می‌شوند. کاهش التهاب میتواند به باز شدن مسیر بینی و بهتر شدن دسترسی هوا به ناحیه بویایی کمک کند. اثر دارو برای همه بیماران یکسان نیست و به علت کاهش بویایی در سینوزیت بستگی دارد. اگر مشکل بیشتر ناشی از انسداد و التهاب باشد، احتمال پاسخ به درمان موضعی بیشتر است.
مصرف اسپری باید طبق دستور پزشک و با روش صحیح انجام شود. استفاده نادرست میتواند اثربخشی درمان را کمتر کند. همچنین افزایش دوز یا مصرف طولانی‌مدت بدون نظر پزشک مناسب نیست. در بعضی شرایط پزشک ممکن است درمان‌های دارویی دیگری نیز در نظر بگیرد، اما انتخاب آنها باید بر اساس بیماری زمینهای انجام شود. کاهش بویایی به‌تنهایی دلیل کافی برای شروع خودسرانه دارو نیست.
چه زمانی برای کاهش بویایی جراحی لازم میشود؟
جراحی معمولاً اولین درمان برای کاهش بویایی در سینوزیت نیست. ابتدا باید علت اصلی مشخص شود و درمان‌های مناسب غیرجراحی بررسی شوند. اگر بیمار دچار سینوزیت مزمن یا پولیپ گسترده باشد و درمان دارویی نتواند انسداد و التهاب را به اندازه کافی کنترل کند، جراحی ممکن است مطرح شود.
هدف جراحی باز کردن مسیرهای سینوسی، برداشتن بافت‌های مشکل‌ساز و فراهم کردن شرایط بهتر برای تهویه و درمان موضعی است. اگر تصمیم جراحی مطرح شده باشد، مقاله «عمل سینوزیت چه زمانی لازم است؟» مرحله مناسب بعدی برای مطالعه است. خود روش عمل نیز در مقاله «جراحی آندوسکوپی سینوس» به‌صورت کامل توضیح داده شده است.
آیا بویایی بعد از جراحی سینوس برمیگردد؟
در بعضی بیماران، بعد از کاهش التهاب و باز شدن مسیر بینی، حس بویایی بهتر میشود. این بهبود به‌خصوص زمانی محتمل‌تر است که مشکل اصلی به دلیل انسداد ناشی از پولیپ یا تورم مخاط بوده باشد. با این حال نتیجه برای همه افراد یکسان نیست. اگر کاهش بویایی در سینوزیت مدت زیادی وجود داشته باشد یا خود سیستم بویایی درگیر شده باشد، ممکن است بهبود کامل رخ ندهد.
در هفتههای اول بعد از جراحی نیز ممکن است بویایی موقتاً کاهش پیدا کند، چون تورم، ترشحات و پوستهها هنوز وجود دارند. بنابراین نتیجه نهایی معمولاً بلافاصله بعد از عمل قابل قضاوت نیست. برای آشنایی با روند طبیعی بعد از عمل می‌توانید مقاله «دوره نقاهت جراحی سینوس» و صفحه «مراقبت‌های بعد از جراحی آندوسکوپی سینوس» را مطالعه کنید.
بازگشت بویایی بعد از درمان چقدر زمان می‌برد؟
زمان بازگشت بویایی به علت اصلی کاهش حس بویایی بستگی دارد. اگر مشکل بیشتر ناشی از تورم مخاط، ترشحات یا انسداد بینی باشد، ممکن است با کاهش التهاب و باز شدن مسیر تنفس، بویایی به‌تدریج بهتر شود. در بعضی بیماران این تغییر طی چند روز یا چند هفته احساس میشود، اما در افرادی که سینوزیت مزمن یا پولیپ گسترده دارند، روند بهبود ممکن است طولانی‌تر باشد. به همین دلیل نمی‌توان برای همه بیماران یک زمان ثابت در نظر گرفت.
اگر جراحی انجام شده باشد، وجود تورم و پوسته در هفتههای اول میتواند باعث شود بویایی هنوز ضعیف باشد. نتیجه نهایی معمولاً بعد از کاهش التهاب و طی شدن بخشی از «دوره نقاهت جراحی سینوس» بهتر قابل ارزیابی است. اگر بویایی برای مدت طولانی برنگردد، پزشک باید بررسی کند آیا هنوز التهاب، پولیپ یا عامل دیگری باقی مانده است یا خیر.
آیا کاهش بویایی ممکن است دوباره برگردد؟
بله. اگر بیماری زمینهای مثل سینوزیت مزمن یا پولیپ بینی عود کند، کاهش بویایی در سینوزیت نیز ممکن است دوباره ایجاد شود. در بعضی بیماران، بویایی بعد از درمان یا جراحی بهتر میشود اما با بازگشت التهاب، دوباره ضعیف میشود. به همین دلیل کنترل بلندمدت بیماری اهمیت دارد.
استفاده منظم از درمان‌های تجویزشده، شست‌وشوی بینی و شرکت در ویزیت‌های پیگیری میتواند در کنترل بهتر بیماری نقش داشته باشد. اگر کاهش بویایی همراه با برگشت پولیپ باشد، مقاله «پولیپ بینی» و صفحه «فرق پولیپ بینی و سینوزیت چیست؟» میتوانند برای ادامه مطالعه مفید باشند.
تمرین بویایی چیست و آیا میتواند کمک کند؟
تمرین بویایی روشی است که در آن فرد بهطور منظم و کنترل‌شده چند بوی مشخص را استشمام میکند تا سیستم بویایی تحریک شود. این روش بیشتر در بعضی انواع کاهش بویایی در سینوزیت کاربرد دارد و ممکن است برای همه بیماران مبتلا به سینوزیت یا پولیپ مناسب نباشد. انتخاب آن باید بر اساس علت اختلال انجام شود.
اگر مشکل اصلی انسداد شدید بینی باشد، ابتدا باید مسیر عبور هوا و التهاب کنترل شود. در چنین شرایطی فقط انجام تمرین بویایی بدون درمان علت اصلی ممکن است نتیجه محدودی داشته باشد. اگر پزشک تمرین بویایی را مناسب بداند، انجام منظم و طولانی‌مدت آن اهمیت دارد و نباید انتظار نتیجه فوری داشت.
نتیجه‌گیری
کاهش بویایی در سینوزیت معمولاً زمانی ایجاد میشود که التهاب مخاط بینی و سینوس‌ها، تورم بافت‌ها یا تجمع ترشحات مانع رسیدن مناسب بوها به گیرنده‌های بویایی شود. در بعضی بیماران وجود پولیپ بینی نیز میتواند این مشکل را تشدید کند و باعث شود فرد بوها را ضعیف‌تر احساس کند یا برای مدتی حس بویایی خود را از دست بدهد.
شدت و مدت کاهش بویایی در سینوزیت در همه بیماران یکسان نیست. در سینوزیت حاد، اختلال بویایی ممکن است همزمان با کاهش التهاب و باز شدن مسیرهای بینی بهتر شود، اما در سینوزیت مزمن یا مواردی که پولیپ بینی وجود دارد، بازگشت بویایی میتواند زمان بیشتری نیاز داشته باشد. به همین دلیل بررسی علت اصلی کاهش بویایی اهمیت زیادی دارد.
درمان مناسب سینوزیت، کنترل التهاب، برطرف کردن انسداد بینی و درمان مشکلات همراه میتواند به بهبود حس بویایی کمک کند. در بعضی بیماران درمان دارویی کافی است و در مواردی که انسداد شدید یا بیماری مزمن وجود دارد، پزشک ممکن است روش‌های درمانی دیگری را بررسی کند. همچنین تمرین بویایی در برخی افراد میتواند بخشی از روند بازتوانی حس بویایی باشد.
اگر کاهش بویایی در سینوزیت برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، به‌صورت ناگهانی ایجاد شود یا بعد از درمان سینوزیت بهبود پیدا نکند، بهتر است فرد توسط متخصص گوش، حلق و بینی ارزیابی شود. تشخیص درست علت کاهش بویایی کمک میکند روش درمان مناسب انتخاب شود و احتمال ماندگار شدن این مشکل کاهش پیدا کند.
بعد از جراحی نیز بویایی لزوماً بلافاصله برنمی‌گردد و ممکن است چند هفته برای کاهش تورم و ترمیم مخاط زمان لازم باشد. بنابراین ارزیابی نتیجه باید در زمان مناسب انجام شود. برای شناخت بیماری زمینهای، مقاله «سینوزیت چیست؟» و «سینوزیت مزمن چیست؟» نقطه شروع خوبی هستند. اگر پولیپ نقش اصلی داشته باشد نیز مطالعه «پولیپ بینی» مناسب‌تر است.
دکتر قهاری متخصص و جراح گوش ، حلق و بینی با 13 سال سابقه در زمینه جراحی های زیبایی گوش و بینی، تخصص خود را در دانشگاه تبریز در رشته گوش و حلق و بینی اخذ کرده اند. ایشان سابقه ی درخشانی در انجام انواع عمل های جراحی گوش و حلق و بینی دارند و به دلیل مهارت و تجربه ی بالای خود، در بین بیماران و همکاران خود از احترام زیادی برخوردار هستند و به عنوان بهترین متخصص گوش و حلق و بینی کودکان در تهران از احترام زیادی برخوردار هستند.برای دریافت مشاوره تخصصی با بهترین متخصص گوش و حلق و بینی کودکان در تهران، همین حالا با مطب دکتر حامد قهاری 09143900114 تماس بگیرید.